"Wszystko, co kocham"
obyczajowy
Polska 2009
reżyseria: Jacek Borcuch
scenariusz: Jacek Borcuch
zdjęcia: Michał Englert
wyk. Mateusz Kościukiewicz, Olga Frycz, Jakub Gierszał, Andrzej Chyra, Anna Radwan, Katarzyna Herman, Mateusz Banasiuk, Igor Obłoza, Marek Kalita, Zygmunt Malanowicz
produkcja: Prasa i Film
premiera 15.01.2010
dystrybucja: ITI Ciemna

Jacek Borcuch chciał, żeby jego film opowiadał o młodości w tak precyzyjnie skonstruowanej formule, jaką zastosował w poprzednim filmie „Tulipany”, niezwykle udanie mówiącym o starości. Zamierzenie to karkołomne, gdy wziąć pod uwagę, że marzenie o pięknej starości jest zawsze realne zanim staniemy się starcami, a młodość z jakiegokolwiek miejsca się patrzy jest zawsze tą, która przemija, niezależnie, czy kończy się 18, 30 czy 60 lat. Borcuch w warstwie, w której dotyka poczucia wspólnoty i wtajemniczenia przeżywanego przez bohaterów, ze względu na ich młody wiek być może po raz pierwszy i ostatni bez cynizmu – wychodzi na mistrza. Druga warstwa tej opowieści jest jednak silnie osadzona w realiach, które albo pamiętamy i są dla nas mitem, albo nie pamiętamy i tym bardziej są przyjmowane do wiadomości w wersji zmitologizowanej. Z tego punktu widzenia film ma dwa niezauważalne niemal pęknięcia historyczno-muzyczne, splatające się w wizji artysty, która jest dziełem jego wyobraźni na kształt historii narodu jako zbiorowej indywidualności spisanej na określonych przez Historię zasadach. Mamy więc jednocześnie okres wielkich strajków na Wybrzeżu i wprowadzenie stanu wojennego, gdy druga część, społecznie nie mniej ważka, sprawdza, co w tym samym czasie pochłaniało uwagę młodego pokolenia i opowiada o początkach rockowego buntu w Polsce początku lat 80. XX wieku. 

Ostatnie produkcje filmowe, które piszą nasze dzieje na tle najnowszej historii Polski, czynią to w sposób poniekąd użytkowy i autor „Wszystko, co kocham” robi podobnie, próbując odnieść jednocześnie rzecz do swojej własnej biografii. Wraca wspomnieniami do czasów, w których młodzież nagle została porwana przez falę rocka i punka, czego najdobitniejszą emanacją był festiwal w Jarocinie z jego szczytem przypadającym na środek  lat 80. Daje się tu zauważyć pewne przemieszczenie akcji o kilka lat w stosunku do biografii reżysera. Pokazuje on, jak młodzi dojrzewali w ważnych, przełomowych czasach, ale zajęci byli głównie tym, co ich samych dotyczyło – tak, zdaje się, w ogóle powstają najlepsze scenariusze w stylu rozliczenia z młodością, o bohaterach, którzy relacjonując wydarzenia rodzinne i dziejowe, stają się narratorami jednocześnie historii tej małej i tej wielkiej. Oczywiście najlepiej, gdy świat na zewnątrz potwornieje, karleje lub nabiera ideologicznej mordy, ale w tym wypadku autor uchronił nas przed przeżywaniem na ekranie podłości i zła. Bohaterowie są ludźmi poczciwymi, zupełnie nie skażonymi złem.

To kilkoro nastolatków, którzy mieszkają na Wybrzeżu w latach 1980-81. Janek, jego młodszy brat i dwóch kolegów zakładają kapelę punkową WCK, mają próby w starym wagonie przy plaży albo w jednostce ich ojca, kapitana marynarki. Świat jest podzielony wyraźnie na Solidarność i zomo, nawet licealiści wtrącają dojrzałe uwagi na temat tego, co stanie się, gdy fala strajków przejdzie w fazę przesilenia. Ojciec Janka i Staszka wykazuje się wyjątkowo chłodnym i zrównoważonym spojrzeniem na rzeczywistość, stojąc po stronie państwa i domyślając, czym grozi jego chwianie, pozwala sobie na pozostawanie nieco z boku i reprezentowanie jaśniejszej strony mocy systemu. Na końcu konkluduje cały eksperyment społeczny „Polska” tyleż zgrabnym, co sfatygowanym określeniem, że to kraj bez przyszłości.

W gorszej sytuacji rodzinnej są przyjaciele Janka, zwłaszcza Kazik, który jest regularnie bity i poniewierany przez ojca, oraz Basia, której tata uważa, że powinna znaleźć sobie lepsze towarzystwo niż syn partyjnego kapitana. Ten w gruncie rzeczy jest przyzwoitym człowiekiem i potrafi dać nastolatkom tyle wolności, na ile go stać. Gdy okazuje się, że ich koncert na zakończenie roku w szkolnej auli przekształcił się niezamierzenie w polityczną manifestację, która doprowadzić go może do utraty stanowiska – rzeczowo zastanawia się, jak temu zaradzić. Myśli nawet o wyjeździe na wieś i o porzuceniu życia, które nie ma perspektyw.

Poczciwość jest również ukryta w portrecie pewnego pokolenia, które już wcześniej otrzymało filmową twarz, a nawet portret sentymentalny. Brud czasów punka został utrwalony w dokumentach o ówczesnych przejawach oficjalnego życia, takich jak „Fala” (nakręcony w Jarocinie w 1985 r.), więc ukazanie ich z nieco innej perspektywy podwórka w Trójmieście, plaży nad morzem, gdzie zawsze świeci słońce i zbliża się koniec roku szkolnego, który niesie nadzieje na udane wakacje i nowe doświadczenia – ma zupełnie nowy wymiar. Borcuch dobrze wyczuwa tę koniunkturę, choć muzyka WCK nie jest bardzo brudna, a i stroje buntowników zbyt może schludne. Zgodnie ze schematem dochodzi do inicjacji dorastającego bohatera, którym interesuje się osiedlowa femme fatale pani Sokołowska, ale potem przeżywa on swój pierwszy raz na plaży z ukochaną Basią. Historia wrednie im gmatwa wyobrażenie o prawdziwej miłości, gdy rodzice Basi decydują się emigrować do Niemiec.

„Wszystko, co kocham” udanie zanurza się w tamtym czasie, choć dziś już nie wszystko daje się powtórzyć, tak jak nie do odtworzenia jest brzydota tamtych ludzi i ich otoczenia (brawa za reżyserię obsady i znalezienie aktora grającego głównego bohatera z jego niepospolitą urodą). Jeśli w dzisiejszym 30- i 40-latku pozostało przynajmniej częściowo uczucie, że muzyka była lub jest dla niego istotną częścią życia, może mieć żal, że nie doszło do opisania rzeczywistości, w której autor jako nastolatek słuchał Dezertera i Brygady Kryzys i sam jeździł na festiwal do Jarocina. Co nie zmienia faktu, że młodość taka właśnie jest jak w tym filmie - pełna egoizmu i pozbawiona ograniczeń, które kagańcem stają się z czasem, potrafiąca iść ślepo za swoim własnym głosem, chociaż czująca lęk przed odpowiedzialnością. Najlepsi twórcy dowodzili, że reżyser nie musi być dzieckiem, żeby zrobić doskonały film o dzieciństwie. Jacek Borcuch zdaje się również bardzo uczciwy w tym, co mówi, bo też traktuje swój film w sposób osobisty. Wspomina własną młodość jako czas, w którym wszystko przeżywa się po raz pierwszy, czas pewnego rodzaju osamotnienia i bezsiły wobec dorosłych podpowiedzi i rozwiązań, ale i pełne niezwykłego apetytu oczekiwanie na to, co nieznane.

Monika Banach