Studio Filmowe Kadr (d. Zespół Filmowy Kadr) - najdłużej działające studio filmowe w Polsce. W połowie 1955 roku w Polsce utworzone zostały filmowe zespoły artystyczno - produkcyjne, które w rok później, na fali politycznej "odwilży", otrzymały ukonstytuowanie prawne jako "Zespoły Autorów Filmowych". Wśród pięciu pierwszych zespołów był właśnie "Kadr" (dyrektorem został 33-letni wówczas Jerzy Kawalerowicz, pierwszym szefem produkcji został Ludwik Hager, kierownikiem literackim w początkowym okresie działalności zespołu był 22-letni Krzysztof Teodor Toeplitz; w roku 1956 zastąpił go Tadeusz Konwicki).

Współobecność wielu osobowości twórczych zaowocowała pracami, z których zakwalifikowaniem historycy filmu zmagają się do dziś. Wiele filmów zaliczono do nurtu "polskiej szkoły filmowej", wśród nich te najbardziej znaczące: "Kanał" (1957), "Popiół i diament" (1958), "Lotna" (1959) Andrzeja Wajdy, "Eroica" (1958) Andrzeja Munka, "Krzyż Walecznych" (1958) i "Nikt nie woła" (1960) Kazimierza Kutza, "Pociąg" Jerzego Kawalerowicza (1959), "Ostatni dzień lata" (1958) i "Zaduszki" (1961) Tadeusza Konwickiego.

W Kadrze zostały też wyprodukowane m.in. dwa eksperymentalne filmy Waleriana Borowczyka i Jana Lenicy - "Był sobie raz" (1957) i "Dom" (1958) - obrazy bardzo ważne dla rozwoju samodzielności myślenia filmowego w dziedzinie animacji.

Do cezury, którą był rok 1968, w Kadrze powstawały przeciętnie 3-4 filmy rocznie. Rok 1961 przyniósł m.in. premierę "Matki Joanny od Aniołów" Jerzego Kawalerowicza, nagrodzoną Srebrną Palmą na festiwalu filmowym w Cannes. W roku 1966 na podstawie powieści Bolesława Prusa, nakręcony został z wielkim rozmachem "Faraon" - polska kontrpropozycja wobec hollywoodzkich supergigantów. Film otrzymał nominację do Oscara.

Niektóre zamówione w 1968 roku przez Kadr scenariusze zostały zrealizowane w innych zespołach. Były to: "Struktura kryształu" Krzysztofa Zanussiego, "Sól ziemi czarnej" Kutza i "Rejs" Marka Piwowskiego. W latach 70. i 80. powodzeniem u widzów cieszyły się "Wielki Szu" Sylwestra Checińskiego oraz "Va banque", "Seksmisja" i "Kingsajz" Juliusza Machulskiego. Z żywą reakcją widzów spotykały się seriale telewizyjne, np. "Rodzina Leśniewskich" Janusza Łęskiego i "07 zgłoś się" Krzysztofa Szmagiera.

Zmiany ustrojowe w Polsce przyniosły zmianę formy działalności zespołu Jerzego Kawalerowicza, który we wrześniu 1989 roku przyjął status Studia Filmowego.

W ostatnich latach studio produkuje niewiele filmów, zarówno fabularnych - ostatnim kinowym był "Za co ?" Kawalerowicza (1996), telewizyjnych - końcowe odcinki serialu "Dom" powstałe w roku 2000, jak i dokumentalnych, ale wniosło swój wkład do największej polskiej produkcji filmowej - realizowanej na przełomie wieków ekranizacji "Quo vadis". W latach 2000-2003 w Kadrze powstały m.in. dokumenty: "Od Sienkiewicza do Kawalerowicza", "Pałac Prezydencki", "Maria" , "Jak powstawało Quo vadis", "Kadry z kroniki Kadru " oraz ostatnio - "Polscy Nobliści".

oprac. KIPA